NGHIÊN CỨU TOÀN DIỆN DỰ THẢO LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT ĐIỆN LỰC SỐ 61/2024/QH15: TỐI ƯU THỦ TỤC ĐẦU TƯ, ĐỔI MỚI CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG & KHUNG PHÁP LÝ CHO NĂNG LƯỢNG MỚI

LEGAL UPDATE

Nguyễn Ánh Hường – Luật sư Cộng sự Cao cấp
Hồ Hải Long – Trợ lý Luật sư

I. LỜI MỞ ĐẦU & BỐI CẢNH PHÁP LÝ

Ngày 17/07/2026, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực số 61/2024/QH15 (sau đây gọi tắt là “Dự thảo”) đã chính thức được công bố. Việc khẩn trương rà soát và điều chỉnh khung khổ pháp lý cho ngành điện lực xuất phát từ yêu cầu cấp thiết nhằm tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thủ tục đầu tư, giải phóng các nguồn lực tài chính ngoài ngân sách nhà nước, đồng thời tạo lập cơ chế linh hoạt để hiện thực hóa các cam kết quốc tế về chuyển dịch năng lượng và bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia.

Về tổng thể, Dự thảo tập trung hoàn thiện 08 nhóm nội dung then chốt:

1. Áp dụng pháp luật và giải thích từ ngữ.
2. Chính sách của Nhà nước về phát triển điện lực và cơ chế giá.
3. Quy hoạch và đơn giản hóa thủ tục đầu tư dự án điện lực.
4. Cơ chế phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới, hệ thống lưu trữ (BESS) và thị trường REC.
5. Giấy phép hoạt động điện lực.
6. Vận hành thị trường điện cạnh tranh, cơ chế DPPA và hợp đồng mua bán điện.
7. Cơ cấu giá điện, giá dịch vụ về điện và lộ trình xóa bỏ bù chéo.
8. An toàn kỹ thuật và bảo vệ công trình điện lực.

Nhóm Năng lượng & Dự án của IDVN Lawyers đã tổng hợp, phân tích các thay đổi có tính chất bước ngoặt tại Dự thảo nhằm hỗ trợ các Nhà đầu tư, Tổ chức tài chính và Doanh nghiệp chủ động nhận diện rủi ro cũng như nắm bắt các cơ hội kinh doanh mới.

II. TÓM TẮT CÁC ĐIỂM MỚI TRỌNG TÂM (EXECUTIVE SUMMARY)

• Cắt giảm mạnh thủ tục chủ trương đầu tư: Dự án điện thuộc chương trình/dự án thực hiện quy hoạch đã phê duyệt sẽ không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư khi đề nghị giao đất, cho thuê đất (ngoại trừ điện gió ngoài khơi và dự án thuộc thẩm quyền Quốc hội).
• Bỏ quy định đấu giá quyền sử dụng đất: Dự án đầu tư kinh doanh điện lực không còn bắt buộc phải thực hiện lựa chọn nhà đầu tư thông qua đấu giá quyền sử dụng đất.
• Thu hẹp độc quyền Nhà nước & Mở rộng đầu tư PPP: Bãi bỏ độc quyền nhà nước đối với việc xây dựng, vận hành nhà máy điện hạt nhân mô đun nhỏ (SMR) và lưới điện truyền tải thông thường (ngoài danh mục lưới điện quan trọng do Thủ tướng quyết định) ; hoàn thiện khung pháp lý cho hình thức đầu tư PPP (BOT) đối với lưới điện truyền tải.
• Đột phá cho Năng lượng tái tạo & Lưu trữ (BESS): Cho phép kết hợp hệ thống lưu trữ (BESS) và sản xuất Hydrogen/Amoniac xanh mà không bị khống chế tổng công suất phát đã xác định trong quy hoạch.
• Chính thức thiết lập Thị trường Chứng chỉ Năng lượng Tái tạo (REC): REC được xác định rõ là tài sản, được phát hành, chuyển nhượng và giao dịch độc lập với hợp đồng mua bán điện (PPA), hướng tới lộ trình liên thông với thị trường quốc tế.
• Tái định hình Cơ chế Giá điện & Xóa bỏ bù chéo: Chuyển định hướng chính sách từ “giảm dần” sang “từng bước xóa bỏ bù chéo giá điện” giữa các nhóm khách hàng ; mở rộng cơ chế Mua bán điện trực tiếp (DPPA) cho Đơn vị bán lẻ điện; áp dụng biểu giá nhiều thành phần và giá điện giờ cao/thấp điểm cho cả khách hàng sinh hoạt khi đủ điều kiện.

III. PHÂN TÍCH CHUYÊN SÂU TỪNG TRỤ CỘT PHÁP LÝ

1. Đơn giản hóa Thủ tục Đầu tư & Cơ chế Dự án Cấp bách (Điều 13, 14, 15, 18, 19)

• Rút ngắn chu kỳ chuẩn bị dự án: Theo Điều 13 sửa đổi, nhà đầu tư thực hiện dự án điện lực thuộc chương trình, dự án để thực hiện quy hoạch đã được duyệt khi đề nghị giao đất, thuê đất sẽ không phải xin chấp thuận chủ trương đầu tư. Đối với dự án lưới điện, Quyết định chấp thuận nhà đầu tư sẽ trực tiếp thay thế văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư và là căn cứ để đăng ký kế hoạch sử dụng đất, giao khu vực biển, chuyển mục đích sử dụng rừng.
• Mở rộng cơ chế “Cấp bách”: Dự thảo thay đổi thuật ngữ từ “khẩn cấp” sang “cấp bách” và mở rộng cơ chế đặc thù cho cả các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ/cổ phần có quyền biểu quyết , cho phép chủ đầu tư tự quyết định việc khảo sát, thiết kế, thi công và nghiệm thu để bảo đảm tiến độ cấp bách.
• Tối ưu quy trình Đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư: Bỏ yêu cầu tổ chức mời quan tâm để xác định số lượng nhà đầu tư. Đáng chú ý, trường hợp tiêu chuẩn đánh giá hồ sơ mời thầu là giá dịch vụ phát điện và thời hạn PPA, Bên mua điện có trách nhiệm trực tiếp giao kết hợp đồng với nhà đầu tư trúng thầu theo giá và thời hạn trong hồ sơ dự thầu.

[Bảng tóm tắt cải cách thủ tục đầu tư]
+-------------------------------+-----------------------------------+-----------------------------------+
| Tiêu chí                      | Luật Điện lực 2024                | Dự thảo Sửa đổi 2026              |
+-------------------------------+-----------------------------------+-----------------------------------+
| Đấu giá QSDĐ dự án điện lực   | Bắt buộc áp dụng theo Luật Đất đai| BÃI BỎ đấu giá QSDĐ (Điều 18.2)   |
| Chủ trương đầu tư dự án quy   | Phải làm thủ tục chấp thuận       | MIỄN THỦ TỤC chấp thuận chủ trương|
| hoạch đã duyệt khi xin đất    | chủ trương đầu tư                 | (Điều 13.1)                       |
| Lưới điện BOT/PPP             | Chưa có khung hợp đồng chi tiết   | Bổ sung quy định HĐ dịch vụ       |
|                               |                                   | truyền tải và cơ chế rủi ro (Đ16) |
+-------------------------------+-----------------------------------+-----------------------------------+

2. Phát triển Điện Năng lượng Tái tạo, BESS & Thị trường REC (Điều 4, 20, 26 – 29)

• Tích hợp Hệ thống Lưu trữ (BESS) và Green Hydrogen: Dự thảo gỡ bỏ rào cản kỹ thuật tại Điều 20 khi cho phép chủ đầu tư dự án điện mặt trời, điện gió được đầu tư hệ thống lưu trữ điện (BESS) hoặc phục vụ sản xuất Hydrogen/Amoniac xanh mà không bị giới hạn bởi tổng công suất phát đã xác định trong quy hoạch.
• Khung pháp lý cho Chứng chỉ REC (Renewable Energy Certificate): Bổ sung Điều 4 và Khoản 7a Điều 20 xác lập REC là tài sản. Nguyên tắc giao dịch REC được quy định mở: được giao dịch, mua bán, chuyển nhượng độc lập với hợp đồng mua bán điện vật lý (PPA), giá hình thành theo thị trường và hướng tới liên thông thị trường quốc tế.
• Phát triển Điện gió ngoài khơi:
  • Quy định rõ việc phân kỳ khảo sát biển được thực hiện trước khi lựa chọn nhà đầu tư. Kết quả khảo sát phải được tư vấn độc lập thẩm tra trước khi trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
  • Giao Bộ quản lý nhà nước về điện lực (Bộ Công Thương) chấp thuận chủ trương đầu tư và tổ chức lựa chọn nhà đầu tư theo Luật Đấu thầu.
  • Bổ sung quy định về cơ chế chia sẻ hạ tầng, bảo vệ an ninh quốc phòng, nghĩa vụ thu dọn/tháo dỡ công trình khi hết hạn hoạt động và quyền ưu tiên của phía Việt Nam khi chuyển nhượng cổ phần/dự án điện gió ngoài khơi.

3. Cải cách Giá điện, Hợp đồng PPA & Cơ chế Bù chéo (Điều 5, 50, 51, 52)

• Xóa bỏ Bù chéo giá điện: Dự thảo chuyển đổi mạnh mẽ tư duy điều hành giá điện từ “giảm dần” sang “từng bước xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng” , mở đường cho việc định giá điện phản ánh đúng chi phí sản xuất, kinh doanh và quy luật cung – cầu thị trường.
• Cơ cấu biểu giá nhiều thành phần: Bổ sung cơ sở pháp lý áp dụng giá điện 2 thành phần (giá công suất + giá điện năng) và giá theo thời gian (giờ cao điểm, thấp điểm, bình thường) đối với cả khách hàng sinh hoạt khi hạ tầng kỹ thuật đo đếm đáp ứng.
• Thay thế Biểu giá Chi phí tránh được: Chính thức bãi bỏ cơ chế giá chi phí tránh được đối với nhà máy NLTT nhỏ , thay bằng cơ chế giá điện hỗ trợ hoặc cơ chế khuyến khích đầu tư do Chính phủ quy định đối với NLTT, năng lượng mới, hệ thống lưu trữ điện và nguồn điện hỗn hợp.
• Cơ chế thu hồi vốn cho Dự án Nguồn điện nền, LNG và PPP: Điều 5 và Điều 51 được sửa đổi theo hướng bảo đảm giá Hợp đồng PPA phải bù đắp đầy đủ chi phí đầu tư, chi phí tài chính, chi phí vận hành hợp lý và mức lợi nhuận hợp lý theo mức độ rủi ro của từng loại hình dự án (LNG, điện hạt nhân, BESS, dự án PPP).
• Mở rộng phạm vi Cơ chế DPPA: Điều 47 bổ sung Đơn vị bán lẻ điện vào nhóm đối tượng tham gia cơ chế Mua bán điện trực tiếp (DPPA) bên cạnh khách hàng sử dụng điện lớn và đơn vị phát điện.

IV. TÁC ĐỘNG THỰC TIỄN & KHUYẾN NGHỊ TỪ IDVN LAWYERS

Dưới góc nhìn pháp lý và thực tiễn thu xếp tài chính dự án (Project Finance), các sửa đổi tại Dự thảo mang lại nhiều cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra yêu cầu tuân thủ chặt chẽ cho doanh nghiệp:

1. Đối với các Nhà đầu tư Năng lượng Tái tạo & Điện gió ngoài khơi:
   • Cần chủ động rà soát vị trí, tọa độ khu vực biển và kế hoạch khảo sát theo các tiêu chuẩn mới.
   • Lưu ý các ràng buộc pháp lý liên quan đến tỷ lệ sở hữu nước ngoài, điều kiện chuyển nhượng dự án/cổ phần (quyền ưu tiên của phía Việt Nam) và quỹ tài chính dự phòng cho nghĩa vụ tháo dỡ công trình sau vận hành.
2. Đối với Doanh nghiệp tham gia Thị trường REC & Cơ chế DPPA:
   • Doanh nghiệp có thể tính toán REC như một tài sản tài chính độc lập trong mô hình tài chính của dự án để tối ưu hóa nguồn thu.
   • Đơn vị bán lẻ điện trong các khu công nghiệp/khu chế xuất cần chuẩn bị năng lực kỹ thuật và mô hình pháp lý để sẵn sàng tham gia cơ chế DPPA mở rộng.
3. Đối với Tổ chức Tín dụng & Bên Cho vay:
   • Việc Dự thảo quy định chi tiết cấu phần giá công suất (Capacity Charge), cơ chế chia sẻ rủi ro và các cam kết thanh toán trong hợp đồng dự án PPP/BOT sẽ củng cố đáng kể tính khả thi tài trợ vốn (Bankability) của các đại dự án nguồn điện và truyền tải.

V. TẢI TOÀN VĂN BÁO CÁO NGHIÊN CỨU & BẢNG SO SÁNH

IDVN đã hoàn thành tài liệu Báo cáo Nghiên cứu & Bảng So sánh Chi tiết Từng Điều khoản giữa Luật Điện lực 2024 và Dự thảo sửa đổi 2026.

Quý Doanh nghiệp và Khách hàng quan tâm có thể tải tài liệu đầy đủ hoặc liên hệ trực tiếp với IDVN để trao đổi chuyên sâu.

Disclaimer: Bản cập nhật pháp lý này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung và tổng hợp kiến thức chuyên môn, không cấu thành ý kiến tư vấn pháp lý chính thức của Văn phòng Luật sư IDVN. Quý Khách hàng vui lòng tham vấn ý kiến pháp lý độc lập từ luật sư chuyên trách cho từng trường hợp dự án cụ thể.