NĂM 2025 – THÔNG QUA 18 LUẬT VÀ 21 NGHỊ QUYẾT

TỔNG HỢP NHỮNG NỘI DUNG ĐÁNG LƯU Ý VỀ CÔNG TÁC LẬP PHÁP TẠI KỲ HỌP THỨ 8 QUỐC HỘI KHÓA XV

Chiều 30/11, tại Phiên bế mạc, Nghị quyết Kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa XV đã được thông qua với 464/464 Đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành, chiếm 96,87% tổng số đại biểu Quốc hội. Trong kỳ họp này, Quốc hội Việt Nam đã thông qua 18 luật và 21 nghị quyết, cho ý kiến lần đầu với 10 dự án luật. Bài viết này sẽ tổng hợp những nội dung đáng lưu ý về công tác lập pháp đã đạt được thông qua Kỳ họp.

Đối với 18 luật mới đã được thông qua

Về những nội dung quan trọng của Luật Địa chất và Khoáng sản 2024

Luật Địa chất và Khoáng sản mới được thông qua sẽ có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, áp dụng thay cho Luật Khoáng sản 2010. Luật mới bổ sung quy định liên quan tới thăm dò, khai thác, đấu giá hay không đấu giá khoáng sản chiến lược, quan trọng (các loại khoáng sản có vai trò quan trọng đối với quốc phòng, an ninh quốc gia và sự phát triển kinh tế có thể kể đến như đất hiếm, khoáng sản phóng xạ (urani-thori), kim loại hiếm (lithi), kim loại đang thiếu hụt (vàng, đồng, vonfram, niken)); giao Bộ Tài nguyên và Môi trường trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt danh mục khoáng sản chiến lược, quan trọng.

Đồng thời, Luật cũng bổ sung quy định về nguyên tắc, trình tự, thủ tục, trách nhiệm nộp ngân sách nhà nước và đóng góp kinh phí của tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản để đầu tư nâng cấp, duy tu, xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật, công trình bảo vệ môi trường trên địa bàn. Quy định này nhằm góp phần tạo được sự đồng thuận, ủng hộ của người dân tại địa phương có triển khai dự án khai thác khoáng sản, đồng thời khắc phục tình trạng người dân sinh sống tại địa bàn có tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản bị ảnh hưởng xấu.

Về cấp phép thăm dò khoáng sản, Luật đã bổ sung quy định: “Mỗi tổ chức, cá nhân được cấp không quá 05 giấy phép thăm dò đối với một loại khoáng sản, không kể giấy phép thăm dò khoáng sản đã hết hiệu lực. Trường hợp cấp quá 05 giấy phép cho cùng 01 tổ chức phải được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận bằng văn bản”.

Về cấp phép khai thác khoáng sản, dù có một số quan điểm trái chiều, quy định về thời hạn Giấy phép khai thác khoáng sản vẫn giữ nguyên là 30 năm, được gia hạn nhưng tổng cộng không quá 50 năm (bằng thời gian thực hiện dự án đầu tư thông thường theo quy định của pháp luật về đầu tư).

Về những nội dung quan trọng của Luật Quy hoạch Đô thị và Nông thôn 2024

Luật gồm 05 Chương, 59 Điều, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025. Luật Quy hoạch Đô Thị và Nông thôn đã quy định rõ hệ thống quy hoạch đô thị và nông thôn gồm 5 loại, 3 cấp độ quy hoạch, các trường hợp phải lập quy hoạch chung, quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết (đổi mới theo hướng mở, không bắt buộc tất cả các trường hợp đều phải lập đủ 3 cấp độ quy hoạch); đưa ra quy định chung về quy hoạch đô thị và nông thôn là cơ sở để lập dự án đầu tư xây dựng, bảo đảm sự phù hợp của dự án đầu tư xây dựng đối với từng loại, cấp độ quy hoạch. Chính phủ được giao quyền hướng dẫn chi tiết quy định này để đảm bảo sự linh hoạt, thuận lợi cho quá trình tổ chức thực hiện các loại dự án đầu tư xây dựng.

Bên cạnh đó, Luật cũng đã chỉnh sửa, làm rõ, giảm trùng lặp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh cục bộ quy hoạch đô thị và nông thôn nhưng vẫn đảm bảo quản lý thống nhất từ trung ương tới địa phương. Những thay đổi này nhằm đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong công tác quản lý quy hoạch.

Về những nội dung sửa đổi trong Luật Đầu tư công sửa đổi năm 2024

Luật bao gồm 7 Chương, 103 Điều và sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2025. Một trong những điểm mới cần lưu ý trong Luật Đầu Tư công sửa đổi là tăng tiêu chí về quy mô vốn đầu tư công của dự án quan trọng quốc gia từ 10.000 tỷ đồng lên 30.000 tỷ đồng (phù hợp với sự phát triển của quy mô nền kinh tế đất nước); điều chỉnh thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư dự án nhóm B, nhóm C theo hướng chuyển quyền từ HĐND các cấp sang cho UBND các cấp (đi kèm với trách nhiệm UBND phải báo cáo HĐND cùng cấp). Đồng thời Thủ tướng Chính phủ cũng được trao quyết định điều chỉnh kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn ngân sách trung ương trong một số trường hợp nhất định.

Về những nội dung sửa đổi của Luật Quy hoạch, Luật Đầu Tư, Luật Đầu Tư theo phương thức đối tác công ty và Luật Đấu Thầu

Luật bao gồm 6 điều; sửa đổi, bổ sung 119 điều, khoản, và 3 Phụ lục của 4 Luật, có hiệu lực thi thành từ ngày 15/1/2025. Tinh thần chung của Luật sửa đổi này là tiếp tục giảm thiểu, thúc đẩy và đơn giản hóa các thủ tục đầu tư. Nổi bật lên trong số những sửa đổi nói trên là quy định về thủ tục đầu tư đặc biệt nhằm thu hút đầu tư vào các lĩnh vực ưu tiên như đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển, công nghệ cao, lĩnh vực công nghiệp mạch tích hợp bán dẫn, vật liệu bán dẫn…. được thực hiện tại khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu công nghệ thông tin tập trung, khu thương mại tự do và các khu chức năng trong khu kinh tế.

Về lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt cũng được bổ sung, theo đó Luật quy định việc lựa chọn nhà đầu tư trong một số trường hợp đặc biệt khi dự án đầu tư có yêu cầu, điều kiện đặc thù về thủ tục đầu tư, giao đất, cho thuê đất, giao khu vực biển, hoặc yêu cầu đảm bảo quốc phòng, an ninh, đối ngoại, biên giới lãnh thổ, lợi ích quốc gia… mà không thể áp dụng được các hình thức lựa chọn nhà đầu tư thông thường.

Ngoài ra, Luật bổ sung quy định về điều chỉnh quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh theo trình tự, thủ tục rút gọn trong một số trường hợp để giải quyết vướng mắc trong công tác quy hoạch và việc triển khai các dự án đầu tư; đồng thời quy định Chính phủ thành lập Quỹ hỗ trợ đầu tư từ nguồn thu thuế thu nhập doanh nghiệp để ổn định môi trường đầu tư, khuyến khích, thu hút nhà đầu tư chiến lược, tập đoàn đa quốc gia và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước đối với một số lĩnh vực cần khuyến khích đầu tư.

Về những nội dung sửa đổi của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, Luật Kế toán, Luật kiểm toán độc lập, Luật Ngân sách nhà nước, Luật Quản lý sử dụng tài sản công, Luật Quản lý thuế và Luật Dự trữ quốc gia

Các thay đổi tiêu biểu mà doanh nghiệp cần lưu ý bao gồm: Luật Chứng khoán đã được sửa đổi nhằm nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động phát hành, chào bán chứng khoán, đồng thời tăng cường giám sát và xử lý các hành vi gian lận, lừa đảo trong hoạt động phát hành, chào bán chứng khoán. Luật Kế toán cũng được điều chỉnh để hoàn thiện chuẩn mực kế toán, hỗ trợ chuyển đổi số, giảm bớt thủ tục và nâng cao năng lực quản lý Nhà nước trong lĩnh vực này. Luật Kiểm toán độc lập sửa đổi nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán và mở rộng đối tượng kiểm toán bắt buộc. Luật Ngân sách nhà nước bổ sung cơ chế cho phép địa phương sử dụng ngân sách để đầu tư xây dựng hạ tầng, và Luật Quản lý tài sản công cũng được điều chỉnh để tăng cường phân cấp và hiệu quả quản lý tài sản công, và Luật Quản lý thuế được sửa đổi để tháo gỡ một số vướng mắc về cơ chế, chính sách nâng cao hiệu lực quản lý thuế và tạo nguồn lực phát triển kinh tế – xã hội.

Về những thay đổi liên quan đến Luật Thuế Giá trị gia tăng 2024 (Luật Thuế GTGT 2024)

Luật Thuế GTGT 2024 gồm 17 Điều, sẽ có hiệu lực kể từ ngày 1/7/2025.

(1) Về thời điểm xác định thuế GTGT đối với hàng hóa: là thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyển sử dụng hàng hóa cho người mua hoặc thời điểm lập hóa đơn không phân biệt đã thu được tiền hay chưa thu được tiền.

(2) Về thời điểm xác định thuế GTGT đối với dịch vụ: là thời điểm hoàn thành việc cung ứng dịch vụ hoặc thời điểm lập hóa đơn cung ứng dịch vụ, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa thu được tiền. Về chính sách thuê, một số đối tượng đã bị lược bỏ ra khỏi danh sách không phải chịu thuế GTGT bao gồm phân bón, máy móc, thiết bị chuyên dùng phục vụ sản xuất nông nghiệp, tàu đánh bắt xa bờ, lưu ký chứng khoán, dịch vụ tổ chức thị trường của sở giao dịch chứng khoán hoặc trung tâm giao dịch chứng khoán; hoạt động kinh doanh chứng khoán khác…

Bổ sung thêm một số đối tượng không phải chịu thuế GTGT như hàng hóa nhập khẩu ủng hộ, tài trợ cho phòng chống thiên tai, thảm họa dịch bệnh, chiến tranh theo quy định của Chính phủ. Quy định rõ hơn đối tượng được áp dụng thuế suất 0% đối với hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu như Hàng hóa từ Việt Nam bán cho tổ chức, cá nhân ở nước ngoài và được tiêu dùng ở ngoài Việt Nam, Hàng hóa đã bán tại cửa hàng miễn thuế, Dịch vụ cung ứng trực tiếp cho tổ chức, cá nhân ở nước ngoài và được tiêu dùng ở ngoài Việt Nam…

Về những nội dung quan trọng của Luật Dữ liệu 2024

Luật gồm 5 chương và 46 điều và sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2025. Luật vừa thông qua quy định về việc chuyển và xử lý dữ liệu xuyên biên giới, cho phép cơ quan, tổ chức, cá nhân tự do chuyển dữ liệu từ nước ngoài về Việt Nam và xử lý dữ liệu nước ngoài tại Việt Nam, được pháp luật bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp. Việc chuyển, xử lý dữ liệu xuyên biên giới như chuyển dữ liệu đang lưu trữ tại Việt Nam tới tổ chức, cá nhân nước ngoài, hệ thống lưu trữ hay nên tảng xử lý dữ liệu ngoài lãnh thổ Việt Nam được giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung. Luật cũng đã có quy định về việc xây dựng Trung tâm dữ liệu quốc gia, quy định về “sàn dữ liệu” để từng bước thiết lập thị trường dữ liệu, đẩy mạnh phát triển các sản phẩm, dịch vụ liên quan đến dữ liệu để thúc đẩy chuyển đổi số.

Về những điểm mới liên quan đến Luật Công Chứng sửa đổi 2024

Luật gồm 8 Chương, 76 Điều, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025. Điểm mới quan trọng của Luật Công chứng sửa đổi 2024 là quy định tiêu chí về giao dịch phải công chứng và bổ sung quy định về công chứng điện tử. Việc đưa ra tiêu chí cho các giao dịch phải công chứng là các giao dịch quan trọng, đòi hỏi mức độ an toàn pháp lý cao và được luật quy định hoặc giao Chính phủ quy định phải công chứng sẽ giúp thống nhất áp dụng trong toàn hệ thống pháp luật Việt Nam đối với giao dịch phải công chứng.

Bộ Tư pháp cũng được giao trách nhiệm rà soát, cập nhật, đăng tải các giao dịch phải công chứng, chứng thực trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Tư pháp. Về hình thức hoạt động của Văn phòng công chứng (VPCC), bên cạnh hình thức hoạt động thông thường là Công ty hợp danh (có từ 2 công chứng viên trở lên), Luật sửa đổi cũng quy định thêm trường hợp cho phép VPCC được hoạt động theo loại hình Doanh nghiệp tư nhân (có thể có 1 công chứng viên) tại các đơn vị hành chính cấp huyện còn khó khăn trong việc thành lập VPCC. Về bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng, Tổ chức hành nghề công chứng phải bồi thường thiệt hại cho người yêu cầu công chứng và cá nhân, tổ chức khác do lỗi của công chứng viên, nhân viên của tổ chức mình gây ra trong quá trình công chứng.

Bên cạnh đó, Luật Công chứng sửa đổi giữ nguyên quy định về bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp của công chứng viên là loại hình bảo hiểm bắt buộc; sửa đổi, bổ sung quy định về việc đào tạo nghề công chứng, thời gian tập sự hành nghề công chứng, độ tuổi hành nghề công chứng.

Ngoài ra, các luật mới và luật sửa đổi, bổ sung khác được Quốc hội thông qua cũng trong Kỳ họp 8 Quốc hội XV bao gồm Luật Công Đoàn sửa đổi 2024, Luật Phòng không nhân dân 2024, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm y tế 2024, Luật Di sản văn hóa sửa đổi 2024, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Dược 2024, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam 2024, Luật Phòng, chống mua bán người (sửa đổi) 2024, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024, Luật Tư pháp với người chưa thành niên 2024, Luật Điện lực (sửa đổi) 2024. Những văn bản luật này tiếp tục phản ánh sự thay đổi trong hoạt động lập pháp tại Việt Nam nói chung cũng như sư cần thiết phải thay đổi đối với từng văn bản quy phạm pháp luật nói riêng, cũng như thể hiện “tinh thần đổi mới mạnh mẽ về tư duy trong công tác lập pháp theo hướng vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa khuyến khích sáng tạo, giải phóng toàn bộ sức sản xuất, khơi thông mọi nguồn lực để phát triển; các quy định của luật phải mang tính ổn định, có giá trị lâu dài; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; triệt để cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư sản xuất, kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cao nhất cho người dân và doanh nghiệp”.

Đối với 04 Nghị quyết quy phạm pháp luật trong số 21 Nghị quyết được thông qua

Nghị quyết về thí điểm một số biện pháp xử lý vật chứng, tài sản trong quá trình giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự

Nghị quyết được ban hành nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, liên quan tới việc xử lý kịp thời, hiệu quả vật chứng nhưng không làm ảnh hưởng đến việc chứng minh, giải quyết vụ việc, vụ án, sớm khắc phục hậu quả thiệt hại, đưa tài sản vào khai thác, sử dụng, nhằm khơi thông nguồn lực phát triển, tránh thất thoát, lãng phí.

Nghị quyết về thí điểm thực hiện dự án nhà ở thương mại thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất hoặc đang có quyền sử dụng đất.

Được áp dụng để thí điểm thực hiện dự án nhà ở thương mại mà có các loại đất như đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp không phải là đất ở, đất ở và đất khác với một số dự án kinh doanh bất động sản nhận quyền sử dụng đất, đang có quyền sử dụng đất, nhận chuyển nhượng và đang có quyền sử dụng đất, và dự án đầu tư nhà ở thương mại trên diện tích đất phải di dời do ô nhiễm môi trường hoặc do quy hoạch.

Nghị quyết về tổ chức chính quyền đô thị tại thành phố Hải Phòng

Nghị quyết này nhằm thể chế hóa chủ trương, mục tiêu xây dựng chính quyền đô thị với bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, phát huy tiềm năng, lợi thế và phù hợp với tình hình thực tiễn, định hướng phát triển của thành phố Hải Phòng.

Nghị quyết về cơ chế đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án, đất đai trong kết luận thanh tra, kiểm tra, bản án tại Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Đà Nẵng, Tỉnh Khánh Hòa

Nghị quyết giúp giải phóng nguồn lực đất đai, phát triển kinh tế – xã hội của đất nước, đặc biệt là với các địa phương có tiềm lực lớn về phát triển dự án đầu tư, đất đai nhưng thực tế việc triển khai còn đang gặp nhiều vướng mắc.

Lưu ý: Bài viết được đăng tải với mục tiêu tổng hợp và cung cấp thông tin tham khảo đối với các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân về các luật và nghị quyết mới được thông qua trong Kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa XV mà không phải là một ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Bài viết có tham khảo các bản dự thảo, tờ trình Luật, Nghị quyết cũng như nguồn thông tin từ các cơ quan như Quốc hội, Chính phủ, cơ quan truyền thông báo chí.

PHỤ LỤC

CÁC VĂN BẢN MỚI ĐƯỢC THÔNG QUA