Ngày 11/11/2026, tại TP. Cần Thơ, Luật sư Đinh Ánh Tuyết và Luật sư Nguyễn Tiến Hưng, Văn phòng Luật sư IDVN, tham gia Phiên 2 – “Dòng chảy thương mại thay đổi: Nhận diện và ứng phó” thuộc Hội nghị Thủy sản Việt Nam (Vietnam Seafood Summit – VSS 2026) do Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) tổ chức.
VSS 2026 có chủ đề “Triển vọng thị trường thủy sản 2027–2029 – Cơ hội và dư địa cho tăng trưởng xuất khẩu hai con số”. Phiên 2 thảo luận các rủi ro thương mại đối với doanh nghiệp thủy sản Việt Nam, trọng tâm là thị trường Hoa Kỳ: thuế chống bán phá giá (AD), thuế chống trợ cấp (CVD), Section 301, và các yêu cầu về xuất xứ, nguyên liệu, lao động, truy xuất nguồn gốc.

Tham gia phiên thảo luận có:
- Bà Nguyễn Yến Ngọc – Trưởng phòng Xử lý Phòng vệ thương mại nước ngoài, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương);
- LS Đinh Ánh Tuyết và LS Nguyễn Tiến Hưng (IDVN);
- TS. Hồ Quốc Lực – Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thực phẩm Sao Ta;
- Ông Trương Đình Hòe – Cố vấn Ban Chấp hành VASEP;
- Ông Huỳnh Thanh Lĩn – Giám đốc XNK Công ty TNHH Hải Vương.
1. Thông điệp chung: chuẩn bị trước khi bị điều tra
Các diễn giả thống nhất rằng phòng vệ thương mại phải trở thành một phần của chiến lược kinh doanh và hệ thống quản trị rủi ro thường xuyên, thay vì chỉ ứng phó khi có vụ việc. Ba vấn đề được nhấn mạnh:
- Chuẩn bị trước: có hệ thống dữ liệu minh bạch, nhân sự chuyên trách, luật sư và phương án tài chính.
- Phối hợp xuyên suốt: giữa doanh nghiệp xuất khẩu, nhà cung cấp nguyên liệu, ngân hàng, luật sư, VASEP và cơ quan quản lý.
- Chiến lược thị trường phù hợp: duy trì thị trường Hoa Kỳ nếu doanh nghiệp có lợi thế, năng lực tuân thủ và hiệu quả kinh tế; đồng thời đa dạng hóa thị trường để phân tán rủi ro.
Đại diện Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị doanh nghiệp:
- theo dõi hệ thống cảnh báo sớm của Cục;
- liên hệ ngay với Cục hoặc VASEP khi phát sinh vướng mắc;
- bảo đảm thông tin cung cấp cho cơ quan điều tra Hoa Kỳ chính xác và nhất quán;
- kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu nhập khẩu.
Theo chia sẻ của diễn giả, trong vụ CVD đối với tôm, doanh nghiệp hợp tác có mức thuế 2,84%, trong khi trường hợp không hợp tác có thể chịu mức thuế tới 100%.
2. LS Đinh Ánh Tuyết: cần chiến lược pháp lý dài hạn, không chỉ trả lời bảng câu hỏi
LS Đinh Ánh Tuyết đã đồng hành cùng ngành thủy sản trong các vụ việc tại Hoa Kỳ từ năm 2004. Từ kinh nghiệm đó, bà chỉ ra hai nguyên nhân chính khiến doanh nghiệp gặp bất lợi.
- Dữ liệu và giá trị thay thế. Trong điều tra AD, việc lựa chọn mã HS và giá trị thay thế cho nguyên liệu đầu vào ảnh hưởng trực tiếp đến biên độ thuế. Có trường hợp các doanh nghiệp cùng ngành đề xuất giá trị thay thế chênh lệch gần 10 lần. Điều này làm suy yếu lập luận chung và tạo cơ hội để Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) chọn dữ liệu bất lợi. Đối với CVD, giá trị tham chiếu tiền thuê đất (sử dụng dữ liệu Thái Lan) đã ảnh hưởng đáng kể đến mức thuế.
- Chuẩn bị muộn. Thời hạn trả lời ngày càng ngắn, trong khi yêu cầu dữ liệu ngày càng phức tạp.
LS Tuyết đề xuất:
- VASEP điều phối xây dựng bộ dữ liệu giá trị thay thế thống nhất cho các vấn đề chung của ngành;
- doanh nghiệp rà soát trước hệ thống kế toán, dữ liệu nguyên liệu và chi phí;
- mô phỏng biên độ thuế trước kỳ điều tra;
- đào tạo nhân sự thường xuyên;
- tăng cường phối hợp giữa luật sư của doanh nghiệp và luật sư đại diện Chính phủ.

3. LS Nguyễn Tiến Hưng: ba việc doanh nghiệp cần làm ngay
Dựa trên các kỳ rà soát gần đây của DOC, LS Nguyễn Tiến Hưng nêu ba việc:
- Rà soát hệ thống dữ liệu. Mã HS và mô tả nguyên liệu, hóa chất phải đủ chi tiết. Dữ liệu nguyên liệu đầu vào phải phù hợp thực tế. Doanh nghiệp cần có hồ sơ sản xuất, kế toán chứng minh lượng phụ phẩm (đầu, vỏ tôm) đề nghị khấu trừ. Phương pháp phân bổ chi phí phải phản ánh đúng từng loại sản phẩm.
- Mô phỏng biên độ thuế định kỳ theo quý hoặc 6 tháng, phân tích kịch bản tốt, kịch bản xấu và nguyên nhân biến động.
- Kiểm soát khả năng hợp tác của nhà cung cấp. Nên đưa nghĩa vụ cung cấp hồ sơ phục vụ điều tra vào điều kiện hợp tác với nhà cung cấp. Nếu nhà cung cấp từ chối cung cấp thông tin, doanh nghiệp xuất khẩu có nguy cơ bị áp dụng dữ liệu bất lợi sẵn có (AFA).
LS Hưng cũng lưu ý rủi ro từ nguyên liệu nhập khẩu dùng để chế biến xuất khẩu. Nếu không kiểm soát đầy đủ xuất xứ và chuỗi cung ứng, doanh nghiệp có thể bị điều tra lẩn tránh thuế và bị truy thu thuế lớn khi hàng nhập vào Hoa Kỳ.
4. Góc nhìn doanh nghiệp và hiệp hội
- TS. Hồ Quốc Lực (Sao Ta): phòng vệ thương mại là rủi ro bình thường của hoạt động xuất khẩu. Doanh nghiệp cần đầu tư cho quản trị dữ liệu, nhân sự và tư vấn pháp lý, đồng thời chuyển từ cạnh tranh bằng giá rẻ sang chất lượng, chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc và sản xuất xanh.
- Ông Huỳnh Thanh Lĩn (Hải Vương): doanh nghiệp chưa từng bị điều tra cũng nên chuẩn bị từ sớm, gồm thiết lập kênh cảnh báo rủi ro, chuẩn hóa dữ liệu giá bán, giá thành, nguyên liệu, chứng từ, và đào tạo đội ngũ ứng phó.
- Ông Trương Đình Hòe (VASEP): không có công thức chung cho mọi kỳ rà soát, và doanh nghiệp nhỏ cũng có thể bị chọn làm bị đơn bắt buộc. Lãnh đạo doanh nghiệp phải hiểu và kiểm soát chiến lược pháp lý, không phó mặc hoàn toàn cho luật sư.
5. Doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản cần làm gì
| Rủi ro | Hệ quả có thể xảy ra | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Không hợp tác đầy đủ với DOC | Bị áp dụng AFA, mức thuế bất lợi | Xây dựng quy trình và đội ngũ trả lời từ trước |
| Giá trị thay thế, mã HS không phù hợp | Biên độ AD tăng mạnh | Rà soát mô tả nguyên liệu; phối hợp trong ngành về giá trị thay thế |
| Thiếu hồ sơ phụ phẩm | Không được chấp nhận khấu trừ | Lưu hồ sơ sản xuất, kế toán theo lô |
| Nhà cung cấp không cung cấp hồ sơ | Nguy cơ bị áp dụng AFA | Đưa nghĩa vụ hợp tác vào hợp đồng mua nguyên liệu |
| Nguyên liệu nhập khẩu không được kiểm soát | Bị điều tra lẩn tránh thuế, truy thu thuế | Kiểm soát xuất xứ, truy xuất chuỗi cung ứng |
| Chuẩn bị hồ sơ muộn | Sai sót, trễ thời hạn | Mô phỏng biên độ thuế định kỳ |
Thông điệp xuyên suốt của Phiên 2: doanh nghiệp thủy sản Việt Nam cần chuyển từ ứng phó khi bị điều tra sang chủ động quản trị rủi ro thương mại từ sớm, với sự phối hợp thường xuyên giữa doanh nghiệp, hiệp hội, cơ quan quản lý và chuyên gia pháp lý.
IDVN cảm ơn VASEP đã mời tham gia phiên thảo luận. Doanh nghiệp cần trao đổi về rà soát dữ liệu, mô phỏng biên độ thuế hoặc chuẩn bị cho các kỳ rà soát AD/CVD, vui lòng liên hệ IDVN.
Thông tin hội nghị: https://vietnamseafoodsummit.com/



